Toksoplazmoza wywołana jest pierwo­tniakiem Toxoplasma gondii, który zakaża organizm matki, wnikając do krążenia pło­dowego, i osiedla się w różnych narzą­dach.

Każdą z wymienionych chorób płód może przebyć w łonie matki, a jeśli do zakażenia doszło pod koniec ciąży, również w okresie noworodkowym. Wszystkie przebiegają pod postacią uogólnionego zakażenia, a proces chorobowy rozwija się w wielu narządach: w wątrobie, śledzionie, prze­wodzie pokarmowym, w mózgu i innych. Najgroźniejsze jest zapalenie mózgu w to­ksoplazmozie i cytomegalii, albo ropne zapalenie mózgu w listeriozie. Następst­wem przebytej choroby jest niedorozwój psychoruchowy lub napady drgawek.

Biegunka bakteryjna

W grupie chorobotwórczych bakterii jeli­towych (enteropatogennych) wywołują­cych biegunkę wyróżnia się: a) bakterie produkujące enterotoksynę (jad bakteryj­ny atakujący komórki jelit), b) bakterie enteroinwazyjne. Głównymi bakteriami produkującymi enterotoksyny są: przecin­kowiec cholery, patogenne szczepy Es-cherichia coli (pałeczki okrężnicy), a także Cliostridium perfringens i Klebsiella. Te ostatnie są najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u niemowląt. Enterotoksyny bak­teryjne zaburzają w błonie komórkowej nabłonka jelitowego mechanizm transpor­tu wody i sodu. Dochodzi do odwrócenia normalnego (istniejącego w warunkach zdrowia) prądu wody i sodu z jelita do krwi na prąd skierowany do światła jelita z ko­mórek i przestrzeni okołokomórkowej. Prowadzi to do zwiększonego wydalania wody i sodu do światła jelit. Stolce stają się wodniste i płynne, rozwija się „ze­spół wodnistej biegunki”. W wyniku tego następuje utrata wody i elektrolitów z ustroju.

Wtórnym następstwem uszkodzenia kosmków jelita cienkiego w czasie zakażeniaenterotoksycznymi szczepami Escherichia coli i rotawirusem może być także niewy­dolność enzymatyczna, tj. zmniejszona ak­tywność disacharydaz (enzymów we­wnątrzkomórkowych), biorących udział w procesie trawienia disacharydów: lakto­zy — cukru zawartego w mleku, oraz innych cukrów zawartych w pożywieniu: sacharozy i maltozy, co prowadzi do ob­jawów biegunki fermentacyjnej. Ma to praktyczne znaczenie w stanach przewle­kającej się biegunki i wymaga okresowego wyłączenia z diety mleka, które jest bogate w cukier mleczny. Enteroinwazyjne bak­terie to przede wszystkim szczepy pałeczek Salmonella, Shigella, Yersinia enterocoli-ca, Klebsiella. ropy błękitnej i inne.

Choroby zakaźne uszkadzające rozwój płodu

Każde zakażenie i choroba przebyta przez matkę może prowadzić do uszkodzenia rozwijającego się płodu. Spośród ostrych chorób przebytych przez ciężarną i powo­dujących zaburzenia rozwojowe można wymienić: różyczkę, cytomegalię, tokso­plazmozę i listeriozę.

Do niekorzystnych układów rodzinnych zalicza się niezgodności w zakresie głów­nych grup krwi ABO, czynnika Rh między płodem a matką, a także zaburzenia budo­wy chromosomów (genetyczne), np. ze­spół Downa.

Skutki działania szkodliwych czynników środowiska są różne i w znacznym stopniu zależą od okresu ciąży, w którym doszło do ich oddziaływania. Uszkodzenie zarodka dotyczy pierwszych 3 miesięcy ciąży i pro­wadzi do powstawania wad rozwojowych określanych jako embriopatie. Jeżeli szko­dliwy czynnik zadziała w życiu płodowym, powyżej 3 miesiąca ciąży, dochodzi do uszkodzenia płodu z powstaniem fetopatii. Może też wystąpić poronienie lub przed­wczesny poród. U wielu z tych dzieci zaraz po urodzeniu występują zaburzenia pod­stawowych funkcji życiowych: oddycha­nia i krążenia, a w konsekwencji niedo­tlenienie organizmu. Niedotlenienie bar­dzo szybko prowadzi do uszkodzenia móz­gu.